โรคที่เกี่ยวกับข้อฟาเซ็ตและเส้นเอ็นในกระดูกสันหลัง

เป็นข้อต่อขนาดเล็กที่อยู่ด้านหลังของกระดูกสันหลังแต่ละปล้อง ทำหน้าที่เชื่อมต่อกระดูกสันหลังแต่ละชิ้นเข้าด้วยกัน และเป็นส่วนสำคัญที่ช่วยให้กระดูกสันหลังสามารถเคลื่อนไหวได้หลากหลายทิศทาง เช่น ก้ม เงย บิด หรือเอียงตัว

เมื่อข้อฟาเซ็ตเสื่อมสภาพ กระดูกอ่อนที่ปกคลุมผิวข้อจะบางลงหรือสึกกร่อนไป ทำให้กระดูกเสียดสีกันโดยตรง เกิดการอักเสบ บวม และมีกระดูกงอก(骨刺gǔ cì, Eng: Bone spurs) งอกออกมาบริเวณข้อต่อ ซึ่งกระดูกงอกเหล่านี้อาจไปกดทับเส้นประสาทที่อยู่ใกล้เคียง ทำให้เกิดอาการปวด ชา หรืออ่อนแรงได้ โรคที่เกี่ยวกับข้อฟาเซ็ตที่พบบ่อยได้แก่

脊柱小关节综合症

jǐzhù xiǎoguānjié zōnghézhèng

กลุ่มอาการปวดจากข้อฟาเซ็ต;

โรค/ภาวะข้อต่อฟาเซ็ตซินโดรม

Facet Joint Syndrome

小(面)关节综合症

xiǎo (miàn) guānjié zōnghézhèng

小关节紊乱综合征

xiǎoguānjié wěnluàn zōnghézhèng

ภาวะผิดปกติของข้อฟาเซ็ต

Facet Arthropathy

เป็นโรคที่พบบ่อยที่สุดที่เกี่ยวกับข้อฟาเซ็ต เกิดจากการสึกหรอและเสื่อมสภาพของกระดูกอ่อนในข้อต่อฟาเซ็ตหรือภาวะข้อเสื่อมของข้อฟาเซ็ต(小关节骨关节炎

xiǎo guān jié gǔ guān jié yán, Eng:Facet Joint Osteoarthritis) ซึ่งทำให้เกิดอาการปวด และข้อฟาเซ็ตอักเสบ(小关节炎xiǎo guān jié yán, Eng:Facet Arthritis)

สาเหตุมาจากอายุที่มากขึ้น, การบาดเจ็บ, การใช้งานซ้ำๆ, ท่าทางที่ไม่เหมาะสม, น้ำหนักตัวเกิน โดยจะมีอาการปวดเฉพาะที่บริเวณคอ บ่า หรือหลัง อาจปวดร้าวไปยังส่วนอื่น เช่น ไหล่ แขน ก้น สะโพก หรือต้นขา อาการจะแย่ลงเมื่อแอ่นหลัง หรือบิดลำตัว และดีขึ้นเมื่อโน้มตัวไปข้างหน้า มักปวดตอนเช้าหรือหลังตื่นนอน

กลุ่มอาการปวดจากข้อฟาเซ็ตสามารถเกิดขึ้นได้ทุกส่วนของกระดูกสันหลัง แต่พบบ่อยที่สุดบริเวณคอ และหลังส่วนล่างหรือส่วนเอว

颈椎小关节综合征jǐngzhuī xiǎo guānjié zōnghé zhēng หรือ

颈椎小关节紊乱综合症jǐngchuí xiǎo guānjié wěnluàn zōnghé zhēng

กลุ่มอาการข้อต่อฟาเซ็ตบริเวณกระดูกสันหลังส่วนคอ

Cervical Facet (Joint) Syndrome/ Neck facet joint syndrome

腰椎小关节综合征yāozhuī xiǎo guānjié zōnghé zhēng /

腰椎小关节紊乱综合征yāozhuī xiǎo guānjié wěnluàn zōnghé zhēng

กลุ่มอาการข้อต่อฟาเซ็ตบริเวณกระดูกสันหลังส่วนเอว

Lumbar Facet (Joint) Syndrome

韧带

rèndài

เส้นเอ็น

Ligaments

เส้นเอ็นที่อยู่บริเวณกระดูกสันหลังเปรียบเสมือน "เชือก" หรือ "สายรัด" ที่สำคัญอย่างยิ่งในการพยุง รักษาสมดุล และปกป้องกระดูกสันหลัง รวมถึงไขสันหลังและเส้นประสาทที่อยู่ภายใน ให้สามารถทำหน้าที่ได้อย่างมีประสิทธิภาพ และป้องกันการบาดเจ็บจากการเคลื่อนไหวที่มากเกินไป

เส้นเอ็นกระดูกสันหลังมีหลายชนิด ทำหน้าที่แตกต่างกันในบริเวณกระดูกสันหลัง ที่สำคัญหลักๆ ได้แก่:

1.前纵韧带

qián zòng rèndài

เส้นเอ็นยึดด้านหน้ากระดูกสันหลัง

Anterior Longitudinal Ligament (ALL)

เป็นเส้นเอ็นที่แข็งแรงและกว้างที่สุด วิ่งอยู่ตามด้านหน้าของกระดูกสันหลัง ตั้งแต่ฐานกะโหลกศีรษะลงไปถึงกระดูกกระเบนเหน็บ(骶骨 dǐgǔ, Eng: Sacrum)

มีหน้าที่ป้องกันการแอ่นหลังมากเกินไป ตัวอย่างโรคหรือภาวะที่เกี่ยวข้องกับเส้นเอ็นยึดด้านหน้ากระดูกสันหลัง เช่น

弥漫性特发性骨肥厚症

Mímàn xìng tèfā xìng gǔ féihòu zhèng

โรคข้อกระดูกสลาย;

ภาวะกระดูกสันหลังเชื่อมติดจากหินปูนเกาะ

Diffuse Idiopathic Skeletal Hyperostosis: DISH ; Forestier's Disease

弥漫性特发性骨质增生症

Mímàn xìng tèfā xìng gǔzhì zēngshēng zhèng

เป็นภาวะที่สำคัญที่สุดที่เกี่ยวข้องกับเส้นเอ็นยึดด้านหน้ากระดูกสันหลัง (前纵韧带qián zòng rèndài :ALL)โดยตรง ภาวะนี้มีการสะสมของแคลเซียมและกลายเป็นกระดูกงอก บนเส้นเอ็น ยึดด้านหน้ากระดูกสันหลัง(前纵韧带qián zòng rèndài :ALL)และเส้นเอ็นอื่นๆ รวมถึงตำแหน่งที่เอ็นเกาะกระดูก (entheses) โดยเฉพาะอย่างยิ่งที่กระดูกสันหลัง ทำให้เกิดข้อกระดูกและเส้นเอ็นสลายตัวแล้วเชื่อมติดกัน

สาเหตุไม่ทราบสาเหตุแน่ชัด แต่มักเกี่ยวข้องกับปัจจัยทางเมตาบอลิซึม เช่น โรคเบาหวาน ภาวะดื้ออินซูลิน ภาวะไขมันในเลือดสูง โรคอ้วน และอายุที่เพิ่มขึ้น พบมากในผู้ชายและผู้สูงอายุ

อาการหลักๆ คือ กระดูกสันหลังแข็งเกร็งและเคลื่อนไหวได้จำกัด โดยเฉพาะการแอ่นตัวและการบิดหมุน อาจมีอาการปวดเรื้อรัง อาจมีปัญหาในการกลืน (ถ้าเกิดที่กระดูกสันหลังส่วนคอ) และเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดกระดูกสันหลังหักได้ง่ายขึ้น

过伸

guò shēn

ภาวะการเหยียดหรือการแอ่นตัวมากเกินปกติ

Hyperextension

ภาวะการเหยียดหรือการแอ่นตัวมากเกินปกติ ของกระดูกสันหลังส่งผลให้เส้นเอ็นยึดด้านหน้ากระดูกสันหลัง (前纵韧带qián zòng rèndài :ALL)ได้รับบาดเจ็บ มักเกิดจาก แรงกระทำที่รุนแรงและฉับพลันที่ดันให้กระดูกสันหลังแอ่นไปด้านหลังเกินขีดจำกัด สาเหตุหลัก ๆ อาทิ อุบัติเหตุทางรถยนต์ โดยเฉพาะภาวะคอสะบัด การตกจากที่สูงโดยศีรษะหรือหลังกระแทก การบาดเจ็บจากการเล่นกีฬา การยกของผิดท่า หรือแรงกระแทกโดยตรง ภาวะที่มีความเสื่อมของกระดูกสันหลังอยู่ก่อนแล้ว เป็นต้น

2.后纵韧带

hòu zòng rèndài

เส้นเอ็นแนวหลังกระดูกสันหลัง; เส้นเอ็นยึดด้านในกระดูกสันหลัง Posterior Longitudinal Ligament (PLL)

วิ่งอยู่ตามด้านหลังของตัวกระดูกสันหลังภายในช่องไขสันหลัง ตั้งแต่กะโหลกศีรษะลงไปถึงกระดูกกระเบนเหน็บ(骶骨 dǐgǔ, Eng: Sacrum) มีหน้าที่ช่วยป้องกันการก้มตัวไปข้างหน้ามากเกินไป และช่วยพยุงหมอนรองกระดูกสันหลัง

ตัวอย่างโรคหรือภาวะที่เกี่ยวข้องกับเส้นเอ็นแนวหลังกระดูกสันหลังหรือเส้นเอ็นยึดด้านในกระดูกสันหลัง ที่สำคัญที่สุดและพบได้บ่อยคือ

后纵韧带骨化症

Hòuzòng Rèndài Gǔhuà Zhèng

ภาวะเอ็นตามยาวด้านหลังกระดูกสันหลังกลายเป็นกระดูก;

ภาวะการกลายเป็นกระดูกของเอ็นตามยาวด้านหลัง

Ossification of the Posterior Longitudinal Ligament (OPLL)

เป็นภาวะที่เส้นเอ็นแนวหลังกระดูกสันหลัง หรือเส้นเอ็นยึดด้านในกระดูกสันหลัง (后纵韧带hòu zòng rèndài: PLL) กลายเป็นกระดูก ทำให้เอ็นมีความแข็งและหนาตัวขึ้น แทนที่จะเป็นเนื้อเยื่อที่ยืดหยุ่น มักเกิดขึ้นที่บริเวณกระดูกสันหลัง โดยเฉพาะอย่างยิ่งที่กระดูกสันหลังส่วนคอ(颈椎后纵韧带骨化 Jǐngzhuī Hòuzòng Rèndài Gǔhuà ภาวะเอ็นตามยาวด้านหลังกระดูกสันหลังส่วนคอกลายเป็นกระดูก, Eng: Cervical Ossification of the Posterior Longitudinal Ligament)

สาเหตุที่แท้จริงยังไม่เป็นที่ทราบแน่ชัด แต่เชื่อว่าเกิดจากหลายปัจจัยร่วมกัน เช่น:

พันธุกรรม เพศ(พบในผู้ชายมากกว่าผู้หญิง) อายุ(มักพบในผู้ที่มีอายุ 50-60 ปีขึ้นไป)

โรคประจำตัว ปัจจัยอื่นๆ เช่นการรับประทานอาหารที่มีโซเดียมสูง, การดูดซึมแคลเซียมที่ไม่ดี, และการรับแรงกระแทกซ้ำๆ ที่กระดูกสันหลังก็อาจมีส่วนเกี่ยวข้อง เป็นต้น

3.黄韧带

huáng rèndài

เส้นเอ็นเหลือง Ligamentum Flavum

เป็นเส้นเอ็นที่มีความยืดหยุ่นสูง มีสีเหลือง วิ่งเชื่อมต่อระหว่างกระดูกสันหลังแต่ละปล้องทางด้านหลัง ช่วยในการคืนตัวของกระดูกสันหลังกลับสู่ท่าตรงหลังจากการก้มตัว และเป็นส่วนหนึ่งของผนังด้านหลังของช่องไขสันหลัง ตัวอย่างโรคหรือภาวะที่เกี่ยวข้องกับเส้นเอ็นเหลือง เช่น

椎管狭窄

zhuīguǎn xiázhǎi

โรค/ภาวะช่องกระดูกสันหลังตีบแคบ;

โรค/ภาวะโพรงกระดูกสันหลังตีบแคบ Spinal Stenosis

ที่มารูปภาพ: https://www.healthcentral.com/condition/spinal-stenosis

ส่วนใหญ่โรคหรือภาวะนี้มักพบในผู้สูงวัย เป็นภาวะที่ช่องว่างหรือโพรงภายในกระดูกสันหลัง ซึ่งเป็นที่อยู่ของไขสันหลังและรากประสาทเกิดการตีบแคบลง ภาวะนี้สามารถเกิดขึ้นได้จากหลายสาเหตุ เช่น กระดูกโตผิดปกติ หมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท เนื้องอกในไขสันหลัง เป็นต้น ซึ่งเส้นเอ็นเหลือง (黄韧带huáng rèndài, Eng: Ligamentum Flavum)ก็เป็นหนึ่งในสาเหตุที่สามารถทำให้เกิดภาวะเส็นเอ็นหนาตัวขึ้น(韧带增厚 rèndài zēnghòu หรือ韧带肥厚 rèndài féihòu, Eng: Ligamentous Hypertrophy) และมีส่วนทำให้โพรงกระดูกสันหลังเกิดการตีบหรือแคบลงได้

ทั้งนี้ การก่อให้เกิดโรค/ภาวะช่องกระดูกสันหลังตีบแคบ หรือภาวะโพรงกระดูกสันหลังตีบแคบนั้น ถ้ากล่าวถึงสาเหตุจากเส้นเอ็น นอกจากเส้นเอ็นเหลือง(黄韧带huáng rèndài, Eng: Ligamentum Flavum) มีส่วนเกี่ยวข้องและเป็นสาเหตุหลักแล้ว เส้นเอ็นระหว่างแง่งกระดูกสันหลัง(棘间韧带jí jiān rèndài, Eng: Interspinous ligaments)ก็มีส่วนทำให้โพรงกระดูกสันหลังตีบแคบได้เช่นกัน โดยทั้งสองเอ็นนี้เป็นส่วนหนึ่งของระบบที่ซับซ้อนของกระดูกสันหลัง และการเปลี่ยนแปลงของเส้นเอ็นหนึ่งอาจส่งผลกระทบต่ออีกเส้นเอ็นหนึ่ง หรือต่อกลไกโดยรวมของการเกิดโรคนี้ได้

โรคนี้สามารถเกิดขึ้นได้ในทุกส่วนของกระดูกสันหลัง โดยมี 3 ตำแหน่งหลักที่มักพบได้บ่อย ได้แก่

颈椎管狭窄(症)

jǐngzhuīguǎn xiázhǎi(zhèng)

โรคหรือโพรงกระดูกสันหลังส่วนคอตีบแคบ

Cervical Spinal Stenosis

胸椎管狭窄(症)

xiōngzhuīguǎn xiázhǎi(zhèng)

โรค/ภาวะโพรงกระดูกสันหลังตีบแคบบริเวณทรวงอก;

โรค/ภาวะโพรงกระดูกสันหลังส่วนอกตีบแคบ

Thoracic Spinal Stenosis

腰椎管狭窄(症)

yāozhuīguǎn xiázhǎi(zhèng)

โรค/ภาวะโพรงกระดูกสันหลังส่วนเอวตีบแคบ

Lumbar Spinal Stenosis

4.棘间韧带

jí jiān rèndài

เส้นเอ็นระหว่างแง่งกระดูกสันหลัง

Interspinous Ligaments

เป็นเส้นเอ็นที่เชื่อมต่อระหว่างส่วนที่ยื่นแหลมๆ ของกระดูกสันหลังที่คลำได้ทางด้านหลัง หรือแง่งกระดูกสันหลัง(棘突 jítū, Eng:Spinous process) เป็นส่วนสำคัญของกระดูกสันหลังที่ช่วยในการทรงตัวและป้องกันการเคลื่อนไหวที่มากเกินไปของกระดูกสันหลัง โดยเฉพาะการก้มตัวไปข้างหน้า ไม่ให้เกินขีดจำกัด และช่วยรักษาความมั่นคงของกระดูกสันหลัง เมื่อเอ็นเหล่านี้ได้รับบาดเจ็บหรือเกิดความเสื่อม จะนำไปสู่ภาวะต่างๆ ที่ทำให้เกิดอาการปวดและปัญหาเกี่ยวกับกระดูกสันหลังได้ตัวอย่างโรคหรือภาวะที่เกี่ยวข้องกับเส้นเอ็นระหว่างแง่งกระดูกสันหลัง เช่น

巴斯特鲁普(氏)病

Bāsītèlǔpǔ (shì) bìng

โรค/ภาวะแง่งกระดูกสันหลังชนกัน;

ภาวะแง่งกระดูกสันหลังเสียดสีกัน

Baastrup's Disease

棘(突)间骨关节病

jí(tū) jiān gǔguānjié bìng

巴斯特鲁普(氏)综合征

Bāsītèlǔpǔ (shì) zōnghézhēng

Baastrup's Syndrome

吻合椎综合征

wěnhé zhuī zōnghézhēng

Kissing spines(syndrome)

(腰椎)吻合棘病

(yāozhuī) wěnhé jí Bìng

米肖特氏综合征

Mǐxiàotè shì zōnghézhēng

Michotte's Syndrome

เป็นภาวะที่มีการเสื่อมสภาพของกระดูกสันหลังที่ทำให้ส่วนยื่นแหลมๆ ของกระดูกสันหลังที่คลำได้ทางด้านหลัง หรือแง่งกระดูกสันหลังที่อยู่ติดกัน (棘突 jítū, Eng:Spinous process) มาเสียดสีหรือชนกันบ่อยครั้งในส่วนเอว ทำให้เกิดการระคายเคือง การอักเสบ การเสื่อม ฉีกขาด หรือหนาตัวขึ้นของเส้นเอ็นระหว่างแง่งกระดูกสันหลัง(棘间韧带jí jiān rèndài, Eng: Interspinous ligaments) การเสื่อมของเส้นเอ็นอาจทำให้แง่งกระดูกสันหลังเสียดสีกันมากขึ้น ทำให้กระบวนการสร้างกระดูกใหม่ หรือกระดูกงอกรอบ ๆ เส้นเอ็น ซึ่งนำไปสู่อาการปวดอย่างรุนแรงได้

โรคนี้ยังสามารถส่งผลกระทบกับเส้นเอ็นเหลือง(黄韧带huáng rèndài, Eng: Ligamentum Flavum) ได้ด้วยเช่นกัน แต่ด้วยเส้นเอ็นเหลืองอยู่ลึกกว่าเส้นเอ็นระหว่างแง่งกระดูกสันหลัง(棘间韧带jí jiān rèndài, Eng: Interspinous ligaments) โรค/ภาวะแง่งกระดูกสันหลังชนกัน หรือภาวะแง่งกระดูกสันหลังเสียดสีกันจึงเกี่ยวข้องหรือมีความสัมพันธ์กับเส้นเอ็นระหว่างแง่งกระดูกสันหลังมากกว่าเส้นเอ็นเหลืองนั้นเอง

5.棘上韧带

jí shàng rèndài

เส้นเอ็นบนยอดแง่งกระดูกสันหลัง; เส้นเอ็นคลุมแนวหลังกระดูกสันหลัง Supraspinous Ligament

เป็นเส้นเอ็นที่วิ่งตามปลายสุดของแง่งกระดูกสันหลัง(棘突 jítū, Eng:Spinous process) ตลอดแนวกระดูกสันหลัง ถือเป็นเส้นเอ็นที่แข็งแรง ลักษณะคล้ายเชือกหรือแถบเส้นใยหนา มีหน้าที่ป้องกันการแยกตัวของแง่งกระดูกสันหลัง ต้านทานการก้มตัวมากเกินไป และรักษาสภาพการตั้งตรงของลำตัวและศีรษะ

ตัวอย่างโรคหรือภาวะที่เกี่ยวข้องกับเส้นเอ็นบนยอดแง่งกระดูกสันหลัง หรือเส้นเอ็นคลุมแนวหลังกระดูกสันหลัง เช่น

棘上韧带炎

jí shàng rèn dài yán

ภาวะเส้นเอ็นบน(ยอด)แง่งกระดูกสันหลังอักเสบ

Supraspinous Ligament Desmitis

ภาวะเส้นเอ็นบน(ยอด)แง่งกระดูกสันหลังอักเสบ อาจเกี่ยวข้องกับท่าทางที่ไม่ถูกต้อง, การใช้งานมากเกินไป, หรือการบาดเจ็บ ซึ่งจำเป็นต้องได้รับการรักษาตามสาเหตุเฉพาะนั้น ๆ

棘上韧带钙化

ภาวะหินปูนเกาะเส้นเอ็นบน(ยอด)แง่งกระดูกสันหลัง

Calcification of Supraspinous Ligament

คือ ภาวะที่มีการสะสมของแคลเซียม(หินปูน) ในเนื้อเยื่อของเส้นเอ็นบนยอดแง่งกระดูกสันหลัง ทำให้เส้นเอ็นมีความแข็งและยืดหยุ่นน้อยลง ภาวะดังกล่าวมักไม่ได้เกิดขึ้นเองโดยไม่มีสาเหตุ แต่เป็นผลมาจากปัจจัยต่างๆ ที่ทำให้เกิดความเสียหายหรือการเสื่อมสภาพของเอ็นซ้ำๆ เช่น การก้มตัว การบิดตัวผิดท่า การถูกดึงรั้งซ้ำๆบ่อย ๆ สามารถทำให้เกิดการบาดเจ็บเล็กๆ น้อยๆ ต่อเส้นใยของเอ็นได้ การอักเสบเรื้อรัง การเสื่อมสภาพตามวัย เป็นต้น

แหล่งอ้างอิง

https://neurosurgery.weillcornell.org/condition/facet-syndrome

https://m.baidu.com/bh/m/detail/qr_4960829214577710661

https://excelmedicalgroup.com/case-sharing-zh-hant/脊椎小關節綜合症/

https://www.medparkhospital.com/disease-and-treatment/spinal-stenosis

https://www.facebook.com/kldclinic/posts/ภาวะโพรงกระดูกสันหลังตีบแคบ-ไม่ใช่แค่กระดูกเสื่อมเท่านั้น-ภาวะโพรงกระดูกสันหลังต/122152246790503361/

https://www.sbnk.cn/m/zljb/zhuiguanxiazhai/

https://m.baidu.com/bh/m/detail/ar_13945916132066420887

https://www.facebook.com/narinhealth/posts/dish-โรคข้อกระดูกสลายdiffuse-idiopathic-skeletal-hyperostosis-คืออะไรสวัสดีครับเ/1269688879727984/?locale=th_TH

https://m.haodf.com/neirong/wenzhang/9393129529.html

https://mp.weixin.qq.com/s?__biz=MzA4MTA3MDIxMw==&mid=2652379742&idx=1&sn=

194b3dfa08d97ecc2b549848cb089108&chksm=84762bb4b301a2a2b398eb98b76fdda69

faf2c81b053a87480c3c540bce8275c693b8cacc54a&scene=27

https://jbk.39.net/xzhzrdghz/jbzs

https://archive.lib.cmu.ac.th/full/T/2559/anato60559cit_ch1.pdf

https://mp.weixin.qq.com/s?__biz=MzI4NzEzMzI5NQ==&mid=2651690846&idx=1&sn=

156430108a819e22b5862b6e60e03551&chksm=f02b6c5ec75ce548b07df188f05431161